Oğul ne demekti? (Evlat) Urı/Kız

“Oğul” sözü, Eski Türkçede (Göktürkçe/ Eski Uygurca) bugünkü anlamından farklı olarak hem kız hem erkek çocuğu kapsayan bir anlama sahipti. Bugün ise anlam daralması yaşayarak sadece erkek çocuğu göstermektedir.

Bu durum Orta Türkçe Dönemine giriş olan, 11. yy. Karahanlı Türkçesi’nde de tüm çocukları kapsayacak biçimde devam etti. Bunu da Divanü Lügati’t Türk‘teki Kaşgarlı Mahmud’un kaydından biliyoruz.

Yani oğul demek bugün kullandığımız “evlat” sözcüğünün tam karşılığı oluyordu. Bugün erkek çocuğa oğul diyorken geçmişte “urı” dediğimizi görüyoruz. Yani kız çocuğa yine “kız”, erkek çocuğa (evlada) ise “urı” deniyordu.

Kitabelerde de bu şekilde geçer: Urı ogul (𐰆𐰺𐰃𐰆𐰍𐰞), Kız ogul (𐰶𐰃𐰔𐰆𐰍𐰞)

Oğul > Evlat
Urı > Erkek oğul
Kız > Kız oğul


Oğuzhan BALTAOĞLU


İlgili Temel Kaynaklar
 ERGİN, M. (Kasım 2007) “Orhun Abideleri” 40. Baskı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
 KAŞGARLI, M. (Mayıs 2005) “Divanü Lügati’t-Türk” 1. Baskı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.