Eski Türkçe Dönemi’nde Yanıt Ne Demek? Geçmişi Nasıl?

Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe & E. Uygurca) Yanıt sözcüğünün karşılığı “Yanut” tur. Hem ad olarak hem de “Yanutla-“ biçiminde eyleme dönüşerek kullanılır.

Yanıt sözcüğünün geçmişi, Türkçenin izlerini ilk gördüğümüz Eski Türkçe Dönemi‘ne kadar gitmektedir. yaklaşık 1300 yıl önceki yazılı verilerimizde yanıt sözünün köküne ve devamında ürettiği bu sözcüğe ulaşabiliyoruz.

Dolayısıyla yanıt sonradan üretilmiş bir sözcük değildir. Göktürkçe döneminden itibaren “yan-” köküne dayanan ve Eski Türkçede “yanut” biçimiyle kullanılan yerli bir Türkçe sözcüktür.

Yan- (mak), “geri dönmek” anlamına gelen eyleme, eylemden ad yapan “-It < ut” yapım ekinin gelmesiyle oluşmuş bir sözcüktür. Yan- + -It.

Bu geri dönmek anlamıyla “yan-” eylem kökü, bugünkü Türkçemizde bile çok canlı bir şekilde yaşıyor. “Yankı, Yansı-, Yanıt” sözcükleri bunun örnekleridir. “Yana döne” deyimi de aslında aciliyeti bildiren yakın anlamlı bir ikilemedir.

“Yanıt” sözünün sonradan üretildiğini söyleyen bir kesime, bunun Göktürkçeden beri kök anlamı bulunduğunu, Eski Türkçe döneminde “yanut” ve eylem olarak “yanutla-” biçiminde yaygın olarak kullanıldığını gösteriyoruz. Cevap ise dilimize sonradan girmiştir.

Yanut sözünün Divanü Lügati’t Türk‘te de birden fazla başlık halinde işlendiğini görüyoruz. Biz de kendi dil varlığımız konusunda bilinçleniyoruz.


Oğuzhan BALTAOĞLU

İlgili Temel Kaynaklar
▪︎ ERGİN, M. (Kasım 2007) “Orhun Abideleri” 40. Baskı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
▪︎ KAŞGARLI, M. (Mayıs 2005) “Divanü Lügati’t-Türk” 1. Baskı. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.