Türkçede Ok, Oğuş, Oğuz, Oğul Ne demek? Anlam Bağları nasıl?

Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe & E. Uygurca) Ok, Oğuş, Oğul, Oğuz sözcükleri, “Ok” sözünün düzen ve teşkilat anlamından türeyen anlam türleridir. Dolayısıyla bu ortak kökleri sebebiyle doğal bir anlam bağları bulunur.

Eski Türkçe Dönemi’ndeki “Ok” sözü, bildiğimiz anlamının yanında, “düzen”, “teşkilat” anlamlarına da geliyordu. Bununla birlikte düzen içindeki boyları da tekil olarak ifade edebiliyordu. Örneğin Göktürk Kitabelerinde gördüğümüz “On Ok” lar, on tane boyun birlikte oluşunu ifade ediyordu.

Oğuz sözünün “Ok” ve çokluk bildiren “-(U)Z” ekinin birleşiminden oluştuğu ve “boylar birliği” anlamına geldiği doğru ve yaygın bir görüştür. Bunu destan anlatımlarından yola çıkarak “öküz” sözüyle birleştirenler olsa da bunun pek sağlıklı bir düşünce olmadığı görülüyor. Çünkü kitabelerde “Ok” ve “Oğuz” ilişkisi oldukça açık durumdadır.

“Oğuş” un da düzenin ilk temeli olan “aile” anlamını karşılamasından dolayı, “Ok” ile anlam bağı olduğu anlaşılır. Peki ya Oğul? Kız ve erkek evladı birlikte kapsayan bu sözcük, kurulu düzenin ürünleri olarak bu Ok ve Oğuş‘tan bağımsız oldukları düşünülebilir mi? Bunlar Türkçenin türetiminde çok güzel ve birbiriyle anlam bağı olan tarihi sözcüklerdir.


Oğuzhan BALTAOĞLU