Eski Türkçede Yön Adları ve Yönlere Göre Renkler

Eski Türkçede (Göktürkçe & E. Uygurca) yırı(kuzey), béri(güney), kurı(batı), ilgerü(doğu), öŋ(doğu) ve merkezi anlatacak ortu(orta) gibi bugünden farklı yön adları bulunur. Ayrıca bu yönlerle sembolize edilmiş renkler söz konusudur. Örneğin aşağıda diğerlerini de belirttiğimiz gibi merkez, gücü ve düzeni temsil eden sarı renk ile sembolize edilir. Bu adlar Türk’ün dünyaya bakışını, hayat anlayışını, değer verdiği olguları anlamak adına önemli ipuçları barındırır.

Kuzey: Yırı.
Güney: Béri (Biri)
Doğu: Öñ, İl-gerü, Kün togsıkı (Gün doğusu)
Batı: Kurı Kün batsıkı (Gün batısı)
Merkez – Orta: Ortu.

Özellikle doğu yönü bu konuda çok önemli bir yere sahiptir. Türkler Doğu‘yu çok önemsemiş, değerli görmüştür. Türk Devletlerinin merkezleri doğudadır. Evlerin kapıları doğuya bakar. Muhtemel ki hayatın ve canlılığın en büyük kaynaklarından olan güneşe bir saygı ve gösterilen değerdir. Doğu’nun yeşil ve maviyle sembolize edilmesi doğayla ilgili olsa gerektir.

Öyle ki, bugün “ÖN” dediğimiz yön Eski Türkçe Dönemi’nde doğudur. Özgün söylenişi ÖÑ, yani genizcil n’li biçimdedir. Demek ki Türklerin önü doğuymuş. Bunun yanı sıra Türklerin ilerisi de (İLGERÜ > İLERİ) Doğu‘dur. ◂ Bu şaşırtıcıdır. Geçmişte doğuya bu kadar büyük bir önem göstermişiz. Bir başka söyleniş biçimi de “Kün togsıkı (Gün doğusu)” dır.

Bunun yanı sıra Batı’ya “Kurı” ya da “Kün batsıkı (Gün batısı)”, Güneye “Béri”, Kuzeye ise “Yırı” demişler. Bunları çoğunlukla -gArU eki getirerek Kurıgaru, Yırıgaru, Birigerü biçiminde yön gösterme eklerini kullanarak geçirmişler ama “Biriye (güneye, güneyde)” gibi sadece hal ekli biçimleri de görülür.

Yönlerimizin ifade ettiği renkler:
Doğu: Yeşil, mavi.
Batı: Ak
Kuzey: Kara
Güney: Kızıl
Merkez: Sarı.


Oğuzhan BALTAOĞLU