Türk Lehçelerinde ve Eski Türkçede (Göktürkçe & E. Uygurca) “Yol” Ne Demek?

Türk Lehçelerinde “yol” kavramı, Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe, E. Uygurca) aynı biçimde yol demekti. Türk lehçelerinde “Yol” sözcüğü ise tümünde yine aynı sözün açıkladığımız söz başı y farklılıklarıyla karşımıza çıkıyor.

Türk lehçelerinin hemen hepsinde 1. kullanım tercihi bu “yol” sözcüğüdür.

Şimdi Türk dillerinde dikkatinizi çeken “söz başı Y” konusunu biraz konuşalım. Bazı Türk Dillerinde Y yerine J ve C söylendiğini görüyorsunuz. Hatta buraya koymadığımız bazı lehçelerimizde S ve Ç ile başlayanları dahi bulunur. Bu konu neredeyse 150 yıldır yabancı ve yerli dil bilimcilerin masaya koyduğu, üstüne düşündüğü bir konudur.

Bu konuda iki yaygın görüş sunulur.
1. Ramstedt’in ortaya koyduğu Ön Altayca dönenimde D’ (dj) olan sesin zamanla Y’leşmesidir.

2. Görüş Clauson’un temeli Y idi, zamanla j, c, ç, s biçimine dönüştü görüşüdür. Bunu savunduğu temel dayanak ise eski Türkçe kayıtların farklı milletlerin kaynaklarında da hep Y ile göründüğüdür. (Çin, soğd, İran)

Ben burada görüş belirtmeden (bilmiyorum) ilginç bir ek bilgiyle devam etmek istiyorum. Türk dillerinde 6 – 8 yy.larda da ortak bir edebi yazı dil vardı. Yenisey Yazıtları’nda Kırgızlara ait olduğu düşünülen yazılı taşlar da vardır ve bunların hepsi Bilge Kagan ve Tonyukuk’la aynı yazı dilini kullanmıştır. Ya gerçekten zaten aynı Türkçeyi konuşuyorlardı ya da ortak bir yazı dili bulunuyordu. Birbiriyle mücadele eden Türk boyları dahi taşlara aynı imlayı ve Türkçeyi kazıyorlardı. Hepsinde kullanılan bir örneği de bu söz başı y idi.

● Dolayısıyla Türk dillerinde söz başı Y, J, C, Ç, S konusunu bir bozulma olarak değil, o kadar eski yazılı veri olmadığı için aydınlatılması zor bir konu olarak düşünmek gerekir.

Türkiye Türkçesi: Yol
Aze. Türkçesi: Yol
Kazakça: Jol
Kızgızca: Col
Tatarca (Kazan): Yul
Türkmence: Yol

Yakutça: Sul
Dolganca: Sul/Zul
Tuvaca: Çol
Hakasça: Çol
Şorca: Çol
Çulımca: Çol
Karaçay-Malkarca: Col
Başkurtça: Jul/yul

Oğuzhan BALTAOĞLU