Türk Lehçelerinde ve Eski Türkçede (Göktürkçe & E. Uygurca) “Otur” Ne Demek?

Türk lehçelerinde “Otur” eylemi, Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe, E. Uygurca) “Oltur” biçiminde olmakla birlikte, Göktürkçedeki ettirgenlik eklerindeki “t” sesinin düşmesi sebebiyle “olur-” biçiminde görülür. Türk lehçelerinde “Otur” eylemi ise aşağıda listelediğimiz gibi yaklaşık olarak bizimkiyle benzer biçimde bulunurlar.

“Otur-” eylemi de Türk lehçelerinin hemen hepsinde birinci kullanım tercihi olarak görülüyor. Bu sözcüğün geçmişine gittiğimizde özgün biçiminin “OLTUR” olduğunu görüyoruz.

Göktürkçede ilginç ve düzenli yaşanan bir ses olayı söz konusuydu. Ettirgen ve oldurgan eki olarak bildiğimiz “-tur/-tür” eklerindeki “t” sesleri düzenli olarak düşüyor ve “-ur/-ür” biçimini alıyordu.

“Örn: Keltürti > Kelürti. (Getirdi.)” Oltur- eylemi de bu sebeple Olur- biçiminde söyleniyordu. Yalnız bunun tersine Türk lehçelerinin hepsinde “t” sesi korunurken “l” sesinin düştüğünü görüyoruz. Dolayısıyla bugün gördüğümüz biçimlerin hepsi “OTUR” un lehçe farkları olarak görülüyor.


Oğuzhan BALTAOĞLU