Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe & E. Uygurca) ve Türk Lehçelerinde “Kuğu” ne demek?

Türk lehçelerinde Kuğu hayvanı, Eski Türkçede (Göktürkçe, E. Uygurca) yumuşak g’nin biraz sert hali ile “Kuģu” demekti. Türk lehçelerinde ise aşağıda belirttiğimiz gibi çoğunlukla başına “Ak” getirilerek g sesinin düşmüş biçimleridir: “Ak ku” ve “Ku kuşu“.

Kuğu, Türk Dili’nin büyülü sözcüklerinden biri. Kuşun güzelliği Türkçeye de yansımış. Diğer Türk lehçelerinde “ak” diyerek renk vurgusunun da yapıldığını görüyoruz. Eski kaynaklarda ise bizim gibi yalñız “Kuğu” ya da “Kugu” denildiğini görüyoruz.

Kullandığımız Oğuz ve özelinde Türkiye Türkçesi, söz içi ses değerlerini sağlıklı korumuş bir Türk dilidir. Söz başı bazı yumuşamalar ve eklerdeki ünsüz düşmelerine bakarak Eski Türkçeden uzaklaştığı zannedilse de tam aksine Eski Türkçe Dönemi’ni eñ sağlıklı koruyan lehçe muhtemelen yine Türkiye Türkçesidir. Bunu çalışmalara baktığıñızda siz de tanıklık etmiş olacaksınız.

E. Uygur Türkçesi: Kugu
Divanü Lügati’t Türk: Kugu
Türkiye Türkçesi: Kugu
Azerbaycan Türkçesi: Ku kuşu
Kazakça: Ak ku
Kırgızca: Ak kuu
Özbekistan: Ok kuş (Ak kuş)


Özbekçede “a” sesleriniñ “o” biçiminde telaffuz edilmesi de düzenli bir durumdur. Büyük ünlü uyumu da bu lehçede ne yazık ki yok durumundadır. Bunuñ Sovyetler döneminde bilinçli yapıldığını, Türk dili kurallarına eñ uzak (Fergana?) ağzınıñ resmi ağız seçildiğini düşünüyorum.


Oğuzhan BALTAOĞLU