Türk Lehçelerinde ve Eski Türkçede (Göktürkçe & E. Uygurca) “Çocuk” Ne Demek?

Türk Lehçelerinde “Çocuk” kavramı, Eski Türkçe Dönemi’nde (Göktürkçe, E. Uygurca) yazılı kayıtlarda yalnız Oğul olarak geçmekteydi ve hem kız hem erkek çocuğu kapsamaktaydı. Türk Lehçelerinde çocuk karşılıkları ise aşağıda açıkladığımız birincil ortak kullanım olarak Bala, sonra Çağa, Uşak, Sabi, Farzant gibi sözcüklerdir.

Türk Lehçelerinde “çocuk” sözünde sıra dışı olan biziz.

Göktürkçede yazılı kaynaklarda bu konuda çok ayrıntılı bir anlatım yok ama “Oğul” sözü kız ve erkek evlat olarak daha geniş anlamda kullanılıyor.

Bizdeki “çocuk” sözü, nazar değmemesi için domuz yavrusu anlamına gelen sözün kullanılmasından ileri geliyor. “Bala” ve “Çağa” nın ise Türk dillerinde ortak olduğu görülüyor. Uşak da küçük anlamında Türkçe bir sözcüktür. Bala ise 11. Yy.da Divanü Lügati’t Türk’te Kuş ve hayvan yavrusu olarak kayıtlara geçmiş.

Göktürkçe: Oğul (kız ve erkek)

Türkiye Türkçesi: Çocuk, çağa, uşak.
Azerbaycan T. : Bala, uşak, çağa(bebek)
Kazakça: Bala, Şağa
Kırgızca: Bala
Özbekçe: Bola, Farzant
Kazan Tatarcası: Bala, Sabi.


Oğuzhan BALTAOĞLU