Türk Lehçelerinde ve Göktürkçede “Ben geleceğim.” cümlesi Nasıl Söylenir?

Türk lehçelerinde “Ben geleceğim.” cümlesi “Ben/Men Kelteçi men.” biçiminde söylenirken Türk lehçelerinde “Men/Ben” öznesi ve “kel” eylemi ortaklık gösterir. Bu eylemin Oğuz grubunda “gel” biçimine dönüştüğü görülür. Yalnızca aşağıda belirttiğimiz gibi bazı eklerdeki söyleniş biçimleri değişir. Kazan Tatarcası ünlü seslerin genişliği ve darlığı konusunda ters hareket ettiği için Özneyi “min“, eylemi “kil” diye söyler.

Türk Dili’nin kolları her sözde kendi yürüdüğü tarihi sürecin ürünlerini bize sunuyor. Türk Dili’nde “Ben” diyen de bir tek biziz ama Türkçede asli olan B sesidir. Bu yüzden aynı Tonyukuk’un kullandığı gibi biz de böyle diyoruz.

Burada gördüğünüz örnek cümle, gelecek zamanın 1. tekil kişisinde çekilmiştir. Eğer 3. tekil kişi, yani “O” olsaydı, “Kelemin, Kelaman, Kilemen, Kilem” gibi örneklerini gördüğünüz lehçe grubu “O Keledi, Keladi, Kiledi, Kelet” biçimlerinde söyleyecekti. Yani “-adı/-edi” ekleri getireceklerdi.

“O buraya gelecek. (TR)”
“O bu yerga keladi. (Özb.)
“Ol mına jakka (bu yakaya) keledi (KZ)”
gibi.

Bu örnekleri vermemin sebebi, en yaygın zaman ve kullanım örnekleri olmasıdır. Duyduğunuz zaman artık “gelecek zamanı” ifade ettiğini anlamış olacaksınız. Ama bu ekler günlük kullanımda “şimdiki ve geniş zaman” için de sıkça kullanılır. “Ol keledi > O geliyor.” gibi. Sevgilerle…


Oğuzhan BALTAOĞLU