Bagatur Çigşi – Eski Türkçe Uygur Askeri Rapor Okuması

860’lı yıllara ait olduğu tespit edilen bu askeri rapor mektubu, hem Türk Dili’niŋ geçmiş tanıklığını yapmak açısından hem de tarihiŋ tozlu bir sayfasını canlandırması açısından çok değerli. Bir subay olduğu anlaşılan Bağatur Çigşi‘niŋ üstlerine günlük gelişmeleri raporladığını görüyoruz.

2012 yılında Toğrul Atabay Bey’iŋ bir facebook paylaşımı olarak yayınladığı bu belgeyi yeŋi görme fırsatım oldu. Verdiği bilgilere göre kağıdıŋ arka yüzünde Tibetçe, Burhancı bir metin de bulunuyormuş.

Şimdi çözümlediğim Eski Türkçe bu bölümünü sunuyorum.

860’lı yıllara ait, Bağatur Çigsi/Çigşi Eski Türkçe Uygur Askeri Rapor Mektubunun tam okumasıdır:

1. Yeme bisinç ay sekiz yig-
2. -irmige bilig. Köŋül
3. Saŋun başlap kelti. Yabaş
4. Tutuk, Bozaç Tutuk, Öt(?)-
5. -ebüzet Tutuk A Altun T-
6. -ay Saŋun yartımlık erür.
7. Atı Öz Apa Tutuk, ulatı Kam-
8. -ug atlıg, yüzlüg otuz er
9. keltimiz. Bir kün, bir kony
10. iki küp begni. Bitigeçi
11. İsiz yabız kul bitidim.
12. Atım Bagatur Çigsi.

Tutuk: Askeri bölge beyi, vali.
Saŋun(Sengün): General.

Türkiye Türkçesi

“Yine beşinci ayıŋ on sekizine ait bilgi. Öŋce Köŋül (Göŋül) General geldi. Kiçi Yabaş Tutuk, Bozaç Tutuk, Ötebüzet Tutuk, A! Altun Tay General ayrılmış özel birliktir. Adı Öz Apa Tutuk, dahası tamamı atlı, saygın(yüzlü) otuz er olarak geldik. Bir gün(de) bir koyun, iki küp begni içkisi. (gider raporu) Yazıcı: Değersiz kötü(yavuz) bir kul olarak yazdım. Adım Bağatur Çigsi.

▪︎ Yazıyla ilgili Notlar

1. Ötebüzet dışında okumada soru işaretli kısım yoktur. Ötebüzet, Tutuk denilen askeri bölge beylerinden biriniŋ özel adıdır. Bu yönüyle yaŋlış olsa da aŋlamı etkilemeyecektir.

2. “Yartımlık” sözü burada ayrılmış özel bir birlik gibi askeri bir terim izlenimi veriyor. Hem Yardımcı olarak hem yart- eyleminden ayrılmış aŋlamıyla birlikte düşünülebilir.

3. Begni eski bir tahıl içkisiymiş. Raporda 1 günde bir koyun, iki küp begni olarak gider raporu gösterilmiş.

4. Yazar kendine ait bir yazı tarzı kullanmış. A/E Damgası, Ö/Ü damgası farklı bir biçimde yazılmış. Kalın S’niŋ biçimi ise aŋlaşılmıyor. Sözcük bütünlüğünden (Saŋun) çıkartılarak tespit ediliyor. İnce r’ler küçük bir yıldız gibi gösterilmiş. Bunuŋ dışında iyi bir yazı kullanılmış.


Oğuzhan BALTAOĞLU
5 Ağustos 2026


Belge Kaynağı (British Library – Or. 8212/77)
https://www.facebook.com/share/193MeN6pzD/