Kök Teyeñ (Kök Teyeng) / Gök (mavi) Sincap Ne Demek? Kavramsal yönü.

Kök Teyeñ.
Teyeñ/Teyiñ dediğimiz Eski Türkçe Dönemi’nde sincap demektir. Memleketim Kütahya Gediz’de de teyin denirdi. Anadolu’nun birçok yerinde hala bu biçimde sözcüğün yaşadığını biliyoruz.

Kök Teyeñ’deki “kök” kavramı hakkında ise anlamı açısından çeşitli görüşler ortaya sunulmuş. Gökler, ululuk, ilahilik anlamı olup olmadığı düşünülmüş. Ama bir rengi ifade ettiği konusu artık hemen hemen açıktır.

Kök‘ün Türkçede mavi, yeşil ve bazen gri rengi ifade ettiği bilinir. Prof. Dr. Erhan Aydın, burada kastedilenin gri olduğunu öne sürmüştür. Belki bölge türlerinin tüy renkleri maviye çalan açık bir gri de olabilir. Bu hayvan o coğrafyada bilinen bir türmüş.

Peki, ilahi bir sembolü değil de rengi ifade ettiğini nasıl anlıyoruz? Çünkü bu iki yerde, bir yas töreninde, diğeri de ülkenin güçlendiği, feraha kavuştuğu başka bir yerde geçiyor. Burada kendi adından önce değerli olan başka varlıkların da adı sayılıyor. Atlar, gümüşler, altınlar gibi varlıklar sayıldıktan sonra, kök teyeñ de buna ekleniyor. Buradan anlıyoruz ki bu hayvan değerli bir varlıkmış. Özellikle postu giyim ve eşyalarda kullanılıyormuş. Yani zenginlik ifadelerinden biri olarak da metinlerde anılıyor.

Bilge Kağan Yazıtı‘ndan aldığım bu cümle, aslında cümlenin son kısmı. Öncesinde diğer varlıklar da sayılıyor. Eğer tek başına cümle bu olsaydı, bir zenginlik, refah sembolü ya da ilahi bir ongun olduğunu düşünebilirdik. Yine de zenginliğe ve refaha işaret ettiği kesin. Ölçülerinden biriymiş.



Oğuzhan BALTAOĞLU