Kül Tigin Yazıtı – İlligig İlsiretmiş /Elsiretmiş – Taş Okuması.

Bu sayfada, Kül Tigin Yazıtı üzerinde “İlligig İlsiretmiş/Elsiretmiş” kesitinin taş üstünde doğrudan okuması ve incelemesi yapılmıştır. Aynı cümlede kullanılan İl ve El sözcüklerinin yazılış biçimleri incelenmiştir. KT. D/15.

Taş üstünden okumanın o tarihte yaşamak gibi verdiği hissi sizlere de yaşatmak istedim. Burada cümlenin son kısmı fotoğrafta kesilse de devamını bildiğimiz için silik harflerle ekledim.

Burada gördüğümüz “illigig” ve “Elsiretmis” sözlerindeki “İl” ve “El” aynı sözcüktür. Aslında “i” sesine yakın olan kapalı e sesiyle “Él” dir. Bu günümüz Türkçesinde de hem il hem de el biçiminde yaşamaya devam ediyor.

İl ve Él sözcüğü Türkçede İl, Memleket, Devlet, Yurt, Vatan anlamlarında kullanılır. Yazıtlarda geçtiği biçimde ise hükümdarlığı bulunan toplumun bu hükmünün bitirilmesiyle hem yurt hem devlet kastedilmiştir.

Burada ilginç yön ise, aynı cümlede iki farklı türde yazılmış olmasıdır. Kalıp halinde kullanılan “İlligig Elsiret-” sözlerinin birincisi il (𐰃𐰠), ikincisi el (𐰠) biçiminde yazılmıştır. Bunu bir edebî söyleyiş ve buna yönelik yazım seçimi olarak düşünmek mümkündür. Çünkü anlam farklılıkları yoktur.


Oğuzhan BALTAOĞLU

Bakılabilecek Kaynaklar:
▪ ERGİN, M. (Kasım 2007) “Orhun Abideleri” 40. Baskı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
▪ TEKİN, T. (1998) “Orhon Yazıtları” 2. Baskı. İstanbul: Simurg Yayınevi.