Orhun Alfabesi’nde Ünsüz Damgaların Yazım/Kullanım Kuralları

Bu sayfada Orhun Alfabesi’ndeki ünsüz damgaların kalınlık ve incelikleri göz önünde bulundurularak kullanım biçimleri ve yazım kuralları anlatılmıştır.

Türk Alfabesi sağdan sola doğrudur.

Orhun Alfabesinde sözcükte inceliği ve kalınlığı belirleyen başlıca unsur ünsüz yani sessiz damgalardır.

Kelimede,
(e, i, ö, ü) sesleri ile İnce ünsüz damgalar
(a, ı, o, u) sesleri ile kalın ünsüz damgalar kullanılır.

1* On ünsüz sesin Kalın ve İnce damgaları bulunur. Kalın S (𐰽), İnce S (𐰾) gibi 10 sesin 20 damgası bulunur.

*Örn:
Kalın S (𐰽) tek başına “AS”
İnce S (𐰾) tek başına “ES” okunur.

“𐰾𐰽” > Dolayısıyla bu “ESAS” okunur. Sağdan sola doğru okumak gerekir.

.Tüm ince ve kalın damgalar “tek başına” kalın ise A, ince ise E sesini örnekte olduğu gibi başına alarak okunur.

*Ama sözcük içinde bu kural her zaman geçerli değildir. Mutlaka başına A ya da E alması gerekmez. Sözcük A veya E ile başlamıyorsa sadece bir ünsüz ses olarak kullanılır.

Kalın T + Kalın K < ‘ 𐰴𐱃 > KAT

İnce T + İnce K < ‘ 𐰚𐱅 > KET

Kalın T + Kalın N + Kalın K < ‘ 𐰴𐰣𐱃 > KANAT

Kalın T + I/İ + Kalın N + Kalın K < ‘ 𐰴𐰣𐰃𐱃 > KANIT

İnce T + İnce N + İnce K < ‘ 𐰚𐰤𐱅 > KENET

Ünsüz damgaların kullanım biçimleri temel olarak bu şekildedir.


Oğuzhan BALTAOĞLU